Loading

Imaš li ti inzulinsku rezistenciju?

O ovom vrlo prisutnom zdravstvenom problemu za Dobre kalorije piše  specijalistica interne medicine zaposlena na KCUS, članica našeg stručnog tima, dr.sc. Amina Godinjak

 

Inzulinska rezistencija (IR) je stanje koje se javlja kada osoba dobija na težini u tolikoj mjeri da se normalno (potkožno) masno tkivo popuni, te se dalja akumulacija masti odvija u abdomenu, jetri, mišićima a u kasnijem stadiju u arterijama i crijevima. Većina ovog masnog tkiva se taloži u abdomenu, između organa. Ovo visceralno masno tkivo se, suprotno potkožnom masnom tkivu, razvija u aktivni endokrini organ. Adipociti izlučuju obilje adipokina, koji mijenjaju metabolizam. Najveći problemi koji proizilaze iz rezistencije na inzulin su: povišenje krvnog pritiska i povećan nivo inzulina, što dovodi do kardiovaskularnih bolesti i dijabetesa tip 2. Osobe koje imaju IR se suočavaju sa poteškoćama u mršanju (gubitku tjelesne težine) na programu ishrane sa normalnim procentom ugljikohidrata.

 

Novi pristupi u kontroli gojaznosti

Gojaznost je veliki zdravstveni problem širom svijeta. Prevalenca se više nego udvostručila od 1980. godine. U 2014. godini više od 1,9 milijardi odraslih, što znači  39% stanovništva preko 18 godina je prekomjerne težine. Gojaznost dovodi do drugih zdravstvenih poremećaja (komorbiditeta), kao što su koronarna bolest srca, hipertenzija i dijabetes tip 2.

Uspjesi intervencija za gubitak tjelesne težine i sprječavanje ponovnog debljanja su ograničeni. Štaviše, poremećaji kao što su dijabetes melitus tip 2, hipertenzija (povišen krvni pritisak), hiperholesterolemija (povišen holesterol u krvi), hipertrigliceridemija (povišeni trigliceridi u krvi) i giht, do sada su tretirani kao odvojene bolesti, iako dokazi pokazuju da su ovi poremećaji posljedice pogoršanog metabolizma zbog inzulinske rezistencije. Gubitak težine, drugim riječima liječenje gojaznosti, dovodi do poboljšanja ovih stanja i poboljšanja kvaliteta života. Ignorisanje metaboličke komponente gojaznosti dovelo je do neefikasnog tretmana bolesti povezanih sa gojaznošću.

 

IR i poremećaji metabolizma

Sindrom inzulinske rezistencije također je poznat kao metabolički sindrom i sindrom X. U zadnjem desetljeću postalo je jasno da nakupljanje visceralnog masnog tkiva dovodi do smanjene funkcije inzulina u organima i mišićima. U tom je procesu važna količina masnog tkiva, kao i mjesto slobodnog masnog tkiva.

Povećan unos energije u ishrani (hiperfagija) u kombinaciji s sjedilačkim načinom života dovodi do pozitivne ravnoteže energije, što uzrokuje prekomjerno punjenje adipocita (masnih ćelija). Skladištenje masnoća obično se odvija u depoima pod kožom, a potom  u depoima u abdomenu. Ovo abdominalno ili visceralno masno tkivo pohranjeno je između organa u abdomenu. Tamo se razvija u aktivni endokrini organ. U adipocitima se smanjuje protok krvi, što dovodi do niskog nivoa kisika u stanicama (hipoksija), nakon čega slijedi upala niskog stepena i infiltracija makrofaga koji povećavaju IR.

Kao rezultat, tkivo proizvodi hronično povišen nivo adipocitokina koji doprinose daljem pogoršanju IR. Na taj način stvara se začarani krug: hronična prekomjerna proizvodnja adipocitokina dovodi do IR, koja s druge strane dovodi do više visceralnog masnog tkiva, što uzrokuje sintezu više adipocitokina koji utiču na procese unutar adipocita i organa, npr. pankreasa, jetre te pogoršanja metaboličkih procesa, povećanja krvnog pritiska, glukoze u krvi, lipida u krvi, što dovodi do komorbiditeta. Ovaj proces podstiče aterosklerotske promjene u arterijama.

Ostali aspekti metaboličkog stresa su: smanjenje nivoa adiponektina, faktora koji dovodi do hipertenzije. U gojaznosti, dolazi do smanjene osjetljivosti na leptin, što rezultira nesposobnošću osjećaja sitosti unatoč visokim količinama energije i visokim nivoima leptina. Izbor hrane ima snažan uticaj na razvoj i stepen inzulinske rezistencije: inflamacija (upala) u masnim stanicama javlja se brže kad osobe konzumiraju velike količine ugljikohidrata i zasićenih masnoća. Brza hrana dovodi do IR brže od tradicionalno kuhane hrane.

Prekomjerna tjelesna težina uzrokuje u 60-85% slučajeva IR nakon čega slijedi pojava komorbiditeta. Što je duže osoba gojazna i što je veći BMI, to će biti  veća inzulinska rezistencija. Postoji snažna genetska komponenta u prevalenciji IR,  distribuciji masnog tkiva, gojaznosti i dijabetes melitus tipa 2. Korištenje antidepresiva i anti-psihotičnih lijekova povećava IR.

 

Postavljanje dijagnoze

Najvažniji simptom povišenog nivoa inzulina je prekomjerna težina s velikim obimom struka. Ako je struk 80% ili više od obima kuka, osoba vjerovatno ima IR.

Hiperinzulinemija dovodi do: daljnjeg povećanja gojaznosti, pogotovo u predjelu abdomena. To može biti popraćeno normalnim ili povišenim nivoom glukoze natašte, hipertenzijom, dislipidemijom (nizak HDL a povišeni: LDL, ukupni holesterol i trigliceridi), sleep-apneom, nealkoholnom bolesti jetre (masna jetra – NAFLD), osteoartritis, povišen nivo purina i giht, policistični jajnici (PCOS), povišen nivo estrogena i snižen nivo testosterona. Drugi simptomi IR su: umor, emocionalna nestabilnost, hronične infekcije i neplodnost. Previsok nivo ugljikohidrata u duodenumu povećava aktivnost mastocita, čime se potiču alergijske reakcije.

Nakon dužeg vremenskog perioda, pankreas ne može više zadovoljiti potrebe za inzulinom nakon jela, što dovodi do smanjene tolerancije glukoze i konačno  dijabetesa tip 2. IR također je povezana s povećanom prevalencijom karcinoma dojke, prostate i debelog crijeva. Za karcinom prostate je pokazano da hiperinzulinemija djeluje na jetru kako bi se povećala proizvodnja inzulinskog faktora rasta-I (IGF-I),  za koji se zna da stimulira rast tumora i blokira apoptozu. IR dovodi do prekomjernog djelovanja mastocita u crijevima, plućima i koži, uzrokujući alergijske reakcije.  Postoji jaka veza  između velikog obima struka i funkcije pluća. Pacijenti u blagom stadiju HOPB često imaju gojaznost i IR. Pacijenti s HOPB i metaboličkim sindromom imaju povećan rizik od smrtnosti zbog kardiovaskularnih bolesti. IR je važna u patogenezi kognitivnih poremećaja i neurodegeneracije. Smanjena signalizacija inzulina u napredovanju kognitivne disfunkcije bitna je za patofiziološke mehanizme kognitivnih poremećaja i rizika od razvoja demencije. Odnos sleep apneje i metaboličkog sindroma je od ranije poznat.

Kod žena u postmenopauzi štitnjača može imati devijacije u vrijednostima hormona povećavajući rizik od razvoja metaboličkog sindroma. Kod gojaznih muškaraca i žena sa metaboličkim sindromom je 58% veća prevalenca hiperglikemije, dislipidemije i hipertenzije.

Veliko nakupljanje visceralnog masnog tkiva povezano je s povećanim nivoom  TSH u serumu, neovisno od osjetljivosti na inzulin, metaboličkih parametara i krvnog pritiska. To ukazuje na to da tijelo prilagođava termogenezu na povećanje količine masnog tkiva, te da je poremećena ravnoteža između TSH i slobodnih T3 i T4 u serumu.

Nivo vitamina D kod gojaznih osoba koji su otporni na inzulin ili imaju pre-dijabetes često je prenizak. 

 

U nastavku donosimo još važnih informacija vazanih za inzulinsku rezistenciju, koja progresivno postaje problem savremenog čovjeka. 

Dobre Kalorije
Right Menu Icon